( 1 ) - مسائل كلى در پيرامون سورهء حمد محل نزول مشهور در ميان مفسرين اين است كه سوره حمد در مكه نازل گرديده است ، ولى از بعضى ديگر نقل شده است كه اين سوره در مدينه نازل شده است . نظريه اول صحيح‌تر به نظر مىرسد و دو دليل ذيل اين نظريه را تأييد مىكند : 1 - سورهء حمد همان « سبع مثانى » است « 1 » كه در سورهء « حجر » اسمى از آن به ميان آمده است ، آنجا كه مىگويد : وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ . « 2 » سورهء « حجر » كه اين آيه در آن سوره آمده و نزول سورهء حمد و سبع مثانى را بازگو مىكند ، از سوره‌هايى است كه حتما در مكه نازل گرديده است ، بنابراين بايد نزول سورهء حمد نيز در مكه باشد . 2 - دليل دوم بر مكى بودن سورهء حمد اين است كه دستور نماز در مكه آمده است و اين مطلب نيز در ميان تمام مسلمانان قطعى و روشن است كه در اسلام ، نمازى كه بدون سورهء حمد خوانده شود ، سابقه ندارد و پيامبر اكرم ( ص ) در اين باره مىفرمايد : « لا صلاة الّا بفاتحة الكتاب » نمازى

--> ( 1 ) در روايات زيادى به اين مطلب تصريح شده است و از جمله آن‌ها رواياتى است كه از صدوق و بخارى آورده‌اند كه ما بعدا آن را نقل خواهيم نمود . ( 2 ) حجر / 87 .